حاصل اقسام ( به صورت نمودارى ) در اينجا اقسام چهارگانه تكليف اضطرارى را به‌طور مرتّب بيان مىكنيم : ( ) بررسى إجزاء و عدم إجزاء در اقسام چهارگانه بحث دوم در محور ثبوتى تكليف اضطرارى ، اين است كه بررسى شود در كدام قسم از اقسام چهارگانهء آن ، اجزاء است و در كدام قسم ، عدم اجزاء . معلوم است كه نتيجهء قسم اول ( جايى كه تكليف اضطرارى داراى تمام ملاك تكليف واقعى است ) « إجزاء » مىباشد ، زيرا تكليف در اين حالت ، كاستى و نقصان ندارد . و همچنين نتيجه قسم دوم ( جايى كه مقدار باقيمانده از ملاك ، جبران‌شدنى نيست ) و قسم چهارم ( جايى كه مقدار باقيمانده ، كم و قابل جبران است و جبران آن ، مستحبّ مىباشد ) نيز « اجزاء » است ، يعنى در اين دو قسم ، تكليف اضطرارى مجزى از تكليف واقعى مىباشد . تنها در قسم سوم ( جايى كه مقدار باقيمانده زياد و قابل جبران است و جبران آن واجب مىباشد ) اجزاء نيست . بنابراين اگر كسى نماز را با تيمّم بخواند ، چون چهل درجه از مصلحت باقى مىماند ، اگر اضطرار رفع شود ، بايستى اعاده ( در وقت ) يا قضاء ( در خارج وقت ) كند . بدار ( و لا يكاد يسوغ له البدار ) مصنّف در اين متن اشاره دارد كه در قسم دوّم كه مقدار باقىمانده از ملاك ، جبران شدنى نيست ، هرچند نتيجه‌اش اجزاء است ، ولى بدار جايز نيست ، توضيح اينكه : بدار از « بادر يبادر مبادرة ، بدارا و بيدارا و بدّارا » ( باب مفاعله ) است كه در لغت به‌معناى سرعت در انجام كار مىباشد .